بررسی مسئولیت ضامن در قرارداد های بانکی

بررسی سقف مسئولیت ضامن و راه‌های قانونی خروج از ضمانت در قرارداد های بانکی
از منظر حقوقی، ضمانت یک «تعهد تبعی» است؛ به این معنا که ضامن با امضای قرارداد، به بانک اعلام می‌کند :«اگر وام گیرنده اصلی در موعد مقرر بدهی خود را پرداخت نکرد، من به عنوان قائم مقام او، تمامی این بار مالی را به دوش خواهم کشید.» علیرغم این تعریف ساده، در عمل ممکن است ضامن بابت ضمانت بهای سنگینی از جمله توقیف حقوق ماهیانه، ممنوع الخروجی، مسدود شدن حساب های بانکی و حتی مصادره اموالش را بپردازد. متاسفانه روزانه صدها پرونده در محاکم قضایی و دایره اجرای ثبت تشکیل می‌شود که ضامنین به دلیل قصور یا بدحسابی وام گیرندگان اصلی، در آستانه بحران های بزرگ مالی و خانوادگی قرار می‌گیرند.

طبق قانون مدنی ایران و بخشنامه های نظارتی بانک مرکزی، ضامن در برابر بانک و وام گیرنده دارای«حقوق قانونی مشخص»، «سقف مسئولیت محدود» و در شرایطی خاص، «راه های فرار و خروج از ضمانت» است.

آیا ضامن می‌تواند پول پرداخت‌شده را از وام‌گیرنده پس بگیرد؟
بله؛ مهم‌ترین حق ضامن، حق رجوع به مدیون اصلی است. بر اساس ماده ۷۰۹ قانون مدنی ، به محض اینکه بانک مبالغ وام را از حساب ضامن کسر یا حقوق او را توقیف کند، ضامن می‌تواند علیه وام‌گیرنده دادخواست «مطالبه وجه پرداختی بابت ضمانت» بدهد. ضامن حق دارد قبل از صدور حکم قطعی، اموال وام‌گیرنده را توقیف (تامین خواسته) کند و طبق ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی، خسارت تأخیر تأدیه (کاهش ارزش پول) را نیز مطالبه نماید.
  لازم به ذکر است که برای شکایت از وام‌گیرنده، حتماً باید گواهی کسر از حقوق یا فیش‌های واریزی بانک را به عنوان سند پرداخت در دست داشته باشید. تا زمانی که بانک پولی از شما کم نکرده باشد، نمی‌توانید شکایت کنید.
 چطور ضامن می‌تواند به ایرادات قرارداد تسهیلات بانکی استناد کند؟
اگر قرارداد اصلی وام بین بانک و وام‌گیرنده به دلیل عدم رعایت مقررات، صوری بودن یا جهت نامشروع باطل باشد، قرارداد ضمانت نیز خودبه‌خود باطل می‌شود. همچنین اگر وام‌گیرنده خودش از بانک طلبی داشته باشد و دین او تهاتر شود، یا اگر مشخص شود بخشی از اقساط قبلاً پرداخت شده است، ضامن حق دارد از پرداخت مبالغ اضافی یا باطل خودداری کند.

آیا بانک می‌تواند سود و خسارت مازاد بر قانون مطالبه کند؟
خیر؛ بر اساس رای وحدت رویه شماره ۷۹۴ دیوان عالی کشور ، در قراردادهای بانکی، تعیین نرخ سود و خسارت تأخیر، تنها تا سقف مصوبات بانک مرکزی معتبر هستند. اگر بانکی سود مرکب یا خسارت غیرقانونی محاسبه کرده باشد، ضامن حق دارد خواستار ابطال بخشی از قرارداد بانکی در خصوص سود مازاد شود و مسئولیت او صرفاً محدود به سقف نرخ‌های قانونی است.
 سقف قانونی توقیف حقوق ماهانه ضامن چقدر است؟
طبق ماده ۹۶ قانون اجرای احکام مدنی ، بانک‌ها نمی‌توانند کل حقوق ضامن را برداشت کنند:
* اگر ضامن دارای همسر یا فرزند باشد، بانک تنها حق توقیف یک-چهارم ( ۲۵٪ ) از حقوق و مزایای او را دارد.
* اگر ضامن مجرد یا بدون فرزند باشد، این میزان حداکثر تا یک-سوم ( ۳۳٪ ) حقوق خواهد بود.
بانک به هیچ عنوان حق مسدودسازی کامل حساب حقوقی ضامن را ندارد.
فوت یا ورشکستگی وام‌گیرنده چه تأثیری بر وضعیت ضامن دارد؟
  در صورت فوت: بدهی متوفی فوری می‌شود، اما بانک ابتدا باید به سراغ ترکه و اموال به‌جای‌مانده از متوفی برود. در صورت نبود یا عدم تکافوی اموال، بانک به ضامن رجوع می‌کند.
در صورت پذیرش اعسار یا ورشکستگی وام گیرنده: اگر دادگاه بدهی وام‌گیرنده را قسط‌بندی کند، این حکم به نفع ضامن نیز خواهد بود و بانک نمی‌تواند کل پول را یک‌جا از ضامن بخواهد.
آیا امکان معرفی ضامن جایگزین وجود دارد یا خیر؟
عقد ضمانت یک عقد لازم است و یک‌طرفه فسخ نمی‌شود؛ اما ساده‌ترین روش، «تبدیل تعهد» از طریق تعویض وجایگزینی ضامن جدید است. اگر وام‌گیرنده شخص واجد شرایط دیگری را معرفی کند و بانک رسماً با   این جابجایی موافقت کند، ضامن اول کاملاً از مسئولیت مبرا می‌گردد.
آیا تمدید مهلت وام بدون اجازه ضامن، او را تبرئه می‌کند؟
بله؛ اگر بانک بدون اطلاع و رضایت مکتوب ضامن، مدت قرارداد وام را تمدید کند یا نرخ سود و جرایم را طی توافق جدید با وام‌گیرنده افزایش دهد، ضامن در خصوص مبالغ و خسارت‌های افزوده شده ناشی از این تمدید بدون رضایت و اطلاع ضامن، مسئولیتی نخواهد داشت.
آیا قراردادهای ضمانت سفیدامضا قابل ابطال هستند؟
بله؛ طبق ماده ۶۹۴ قانون مدنی ، اگر در زمان امضا، فرم‌های بانک کاملاً سفید بوده و بانک بعداً مبالغ سنگینی را خودسرانه درج کرده باشد، وکیل می‌تواند با اثبات موضوع از طریق کارشناسی خط، حکم ابطال قرارداد ضمانت را به دلیل مجهول بودن مورد معامله و عدم قصد واقعی دریافت کند.
اگر بانک وثیقه ملکی وام را آزاد کند، تکلیف ضامن چیست؟
اگر وام علاوه بر ضامن، دارای وثیقه ملکی (رهن) بوده و بانک بدون اجازه ضامن، ملک وام‌گیرنده را آزاد (فک رهن) کند و سپس به ضامن رجوع کند، این اقدام خلاف قانون است. ضامن می‌تواند به دلیل از بین رفتن حق رجوع خود به اموال مدیون، خواستار ابطال اقدامات اجرایی بانک در دادگاه شود.

برای پیشگیری از بحران‌های ضمانت چه باید کرد؟
امضای ضمانت، سپردن کلید دارایی شما به دست دیگری است. بهترین راهکار، مطالعه دقیق بندهای قرارداد، پرهیز از امضای فرم‌های سفید و گرفتن یک سند پشتیبان معتبر (مثل چک یا سفته صیادی به همراه قرارداد مکتوب و گواهی امضا در دفترخانه) از وام‌گیرنده، قبل از امضای وام است تا در صورت بروز مشکل، روند توقیف اموال او به سرعت انجام شود.
چگونه برای حل پرونده‌های سنگین بانکی اقدام کنیم؟
قراردادهای بانکی ظرافت‌های حقوقی بسیاری دارند که تحلیل آن‌ها نیازمند دانش تخصصی در حوزه حقوق بانکی و بخشنامه‌های به‌روز بانک مرکزی است. اگر با انسداد حساب، توقیف مازاد حقوق یا جرایم غیرقانونی بانک مواجه شده‌اید، به تنهایی اقدام نکنید.
موسسه حقوقی دادآوید با بهره‌گیری از وکلا و کارشناسان مجرب در دعاوی بانکی و ملکی، آماده است تا با بررسی مدارک، بهترین و سریع‌ترین راهکار قضایی برای دریافت وقت مشاوره تخصصی، همین امروز با کارشناسان ما تماس بگیرید یا فرم سایت را تکمیل کنید.

برای دریافت مشاوره و بررسی تخصصی پرونده خود، باشماره 02126309692 تماس حاصل فرمایید.