زن ناشزه کیست و حضانت فرزند در صورت نشوز چگونه تعیین می‌ شود؟

در بحث زن ناشزه، یکی از حساس‌ترین نکاتی که مطرح می‌شود، تعیین تکلیف حضانت فرزند است؛ چراکه رفتار والدین می‌تواند مسیر زندگی کودک را تحت تأثیر قرار دهد. زن ناشزه اشاره به زنی دارد که از همسر خود تمکین نمی‌کند و منزل مشترک خود را رها کرده است. در این شرایط زن همچنان تا هفت سالگی می‌تواند بدون هیچ مشکلی حضانت کودک خود را بر عهده بگیرد، اما دیگر نمی‌تواند اجرت‌المثل و نفقه از همسر خود دریافت کند و این حق از او سلب می‌شود. البته پدر همچنان باید نفقه فرزند را بپردازد.

زن ناشزه به چه کسی گفته می شود؟

ناشزه در اصل به زنی گفته می‌شود که بدون علت موجه، تمکین عام، تمکین خاص یا هر دوی آن‌ها را در مقابل شوهر خود انجام نمی‌دهد. همچنین پس از درخواست همسرش مبنی بر الزام به تمکین، همچنان شاهد عدم تمکین او هستیم.
شخص ناشزه مکان زندگی خود را از همسرش جدا کرده و در اقامتگاهی جدا از او زندگی می‌کند. در صورت ثبت نشوز در محاکم قضایی، زن از برخی حقوق‌های خود محروم می‌شود. بعضی از مسائل مهم و مرتبط با زنان ناشزه شامل موارد زیر می‌شوند:

حضانت فرزند

تمکین نکردن زن از همسر باعث سلب حضانت تا هفت سالگی نمی‌شود؛ چراکه تمکین یا عدم تمکین زوجه از زوج دارای منافاتی با حضانت نیست‌. در حالت نشوز هم مادر می‌تواند حضانت را تا هفت سالگی داشته باشد و نفقه آن‌ها نیز حتی در شرایطی که مادر حضانت آن‌ها را دارد، بر عهده پدرشان است.
تصمیم‌گیری درباره حضانت به فاکتورهای دیگری مثل سن فرزند، شرایط زندگی والدین و توانایی آن‌ها در تأمین نیازهای کودک نیز بستگی دارد. در مواردی که امکان فراهم کردن شرایط مناسب برای زندگی و نگهداری از فرزند برای یک والد وجود نداشته باشد، ممکن است شاهد واگذاری او به والد دیگر باشیم.
مادر تا سن 7 سالگی حضانت فرزند دختر را بر عهده دارد و در ۷ تا ۹ سالگی حضانت آن به پدر می‌رسد. ۹ سالگی دیگر سن خروج دختر از حضانت است و تصمیم‌گیری درباره ادامه زندگی خود با پدر یا مادر بر عهده خود فرزند است.
از طرفی تا سن هفت سالگی مادر حضانت پسر را بر عهده دارد. از 7 تا 15 سالگی نیز این مسئولیت به پدر سپرده می‌شود. پس از 15 سالگی نیز کودک از سن حضانت بیرون آمده و تصمیم می‌گیرد که با کدام یک از والدین خود زندگی را ادامه دهد.
چه مواردی سلب حضانت را به همراه دارد؟
در شرایطی که هر یک از والدین سرپرستی فرزند را بر عهده داشته باشند، در مواردی ممکن است حضانت از آن‌‌ها سلب شود. این نکته را نیز مدنظر قرار دهید که این کار نیازمند ارائه مدارک به دادگاه است. موارد زیر اشاره به شرایط سلب حضانت فرزند از والد دارد:

⦁ داشتن مشکلات روانی و جنون
⦁ استفاده از مواد مخدر و اعتیاد به آن
⦁ آزار و اذیت کودک و داشتن رفتار نامناسب با او
⦁ مشکلات اخلاقی
⦁ سوءاستفاده از کودک
⦁ تنبیه‌کردن کودک خارج از عرف

اجرت المثل

در رابطه زوجیت، زن موظف نیست که برخی از کارها مثل تمیز کردن خانه، آشپزی و کارهای مشابه را انجام دهد. در واقع زن می‌تواند پس از انجام این کارها درخواست اجرت‌المثل ایام زوجیت از همسر خود داشته باشد. اکنون در پاسخ به این پرسش که آیا زنی که تمکین نمی‌کند و وظایف زوجیت را انجام نمی‌دهد، می‌تواند اجرت‌المثل ایام زوجیت را دریافت کند یا خیر، طبق توضیحات باید گفت خیر، دریافت نمی‌کند.

نفقه

در عقد دائم، مرد نفقه خانم را بر عهده دارد. نفقه در واقع اشاره به تمامی نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن دارد. این موارد شامل خوراک و پوشاک، مسکن برای زندگی، اثاثیه منزل، هزینه‌های درمان و حتی استخدام خدمتکار در صورت لزوم می‌شوند. زمانی که زن بدون علت خاصی از همسر خود تمکین نمی‌کند، دیگر نفقه به او تعلق نمی‌گیرد. البته تفاوتی ندارد که حضانت فرزند بر عهده کدام والد است، در هر صورت نفقه فرزند در درجه اول با پدر است.

مهریه

مهریه اشاره به مالی دارد که در عقد نکاح، مرد متعهد می‌شود آن را به همسر خود پرداخت کند. به همین علت، نشوز خللی در صحت عقد نکاح به وجود نمی‌آورد. پس زن ناشزه همچنان می‌تواند مهریه را دریافت کند و این مسئله نمی‌تواند سبب سلب حق زن شود. امکان دریافت مهریه عندالمطالبه در هر شرایطی وجود دارد.

تفاوت‌های اساسی میان حق حبس برای دریافت مهریه و نشوز دیده می‌شود. یک خانم باکره که پیش از دریافت مهریه اقدام به استفاده از حق حبس می‌کند و از شوهر خود تمکین نمی‌کند، تفاوت بسیاری با نشوز دارد. در این شرایط، خانم باکره می‌تواند نفقه خود را دریافت کند‌.

ارث

در حالت نشوز نیز مثل حالت عادی، زن پس از فوت همسرش، یکی از ورثای او محسوب می‌شود. منافاتی میان ناشزه بودن زن با سهم‌الارث او دیده نمی‌شود و پس از مرگ همسر نیز می‌تواند درخواست خود را برای سهم‌الارث خود از ماترک همسرش داشته باشد.

آیا نشوز می تواند علت طلاق باشد؟

تمکین نکردن زن و انجام ندادن وظایف زناشویی در برابر همسر ممکن است یکی از دلایل طلاق باشد و حضانت فرزند را تحت تاثیر قرار دهد. زن و شوهر در قبال هم دارای تکالیفی هستند. تمکین کردن زن از جمله تکالیف او محسوب می‌شود. مرد نیز موظف است به نیازهای همسرش در حد معقول و متعارف پاسخ دهد‌.
در صورتی که زنی بدون علت و از روی لجبازی یا تنفر اقدام به عدم تمکین کند، زن ناشزه محسوب می‌شود و نمی‌تواند از همسرش طلاق بگیرد. تنها زمانی زن می‌تواند موفق به گرفتن طلاق شود که همسرش با او به تفاهم و توافق برسند.
در غیر این صورت، تنها در صورت داشتن دلایل منطقی به علت عسر و حرج و در سختی قرار گرفتن یا عدم امنیت جانی، مالی و حیثیتی می‌تواند موفق به گرفتن طلاق شود. چنانچه در زمان نشوز، مرد مایل به طلاق همسر خود باشد، حتی در شرایطی که زن در هیچ‌یک از جلسات دادگاه حضور نداشته باشد نیز امکان جدایی غیابی وجود دارد. عدم حضور زن در جلسات دادگاه نمی‌تواند دلیلی برای طلاق ندادن او باشد. همچنین نمی‌تواند حق حضانت فرزند را از مادر سلب کند.

در شرایط ناشزه شدن همسر چه کاری می‌توان انجام داد؟

مردی که همسرش از تمکین اجتناب می‌کند، باید نشوز او را در دادگاه به اثبات برساند. در این شرایط، دادگاه اجازه ازدواج مجدد بدون طلاق همسر را صادر می‌کند. در بعضی محاکم این اجازه با اثبات نشوز زن به اثبات می‌رسد، اما در بعضی محاکم نیز مرد برای انجام این کار نیازمند اثبات تمکن مالی است تا در شرایطی که همسر اول او دیگر ناشزه نبود، بتواند دو زن را اداره کند. البته از طرفی، زنی که در خانه همسرش سکونت ندارد و تمکین نمی‌کند، نمی‌تواند ازدواج مجدد داشته باشد؛ چراکه در زوجیت همسر خود قرار دارد، حتی اگر با او در سال‌های سال زندگی مشترک نداشته باشد.

در نتیجه مهم‌ترین تکالیف زن نسبت به شوهر بر اساس قوانین مدنی و فقه شیعه، تمکین محسوب می‌شود. عدم تمکین زن از مرد بدو‌ن داشتن علت موجهی را نشوز می‌نامند. در این شرایط، مرد با اثبات عدم تمکین زن دیگر موظف به پرداخت نفقه زن نیست. البته زن همچنان تا سن هفت سالگی می‌تواند حضانت فرزند را بر عهده بگیرد و از این بابت جایی برای نگرانی نیست. زن ناشزه همچنان از حق دریافت مهریه نیز برخوردار است و می‌تواند آن را از مرد طلب کند‌.